پریدن از روی نوار فرمان ها
پیوند به محتوای اصلی

1-      مقدمه :

 

بنياد مسكن انقلاب اسلامي سازماني است  كه مسئوليت هاي توسعه روستا ، احداث مسكن شهري و روستايي و بازسازي مناطق سانحه ديده دارا ميباشد. در اين خصوص تعدادي از اين نوع بازسازي در ايران با استفاده از تسهيلات وام بانك جهاني صورت گرفته است. بدين جهت به دليل تسهيل در فرايند اجراي بازسازي اين پروژه ها واحد مديريت قراردادها (CMU)   دربنياد مسكن جهت ارايه مشاوره در خصوص مديريت، مذاكره، اجراي قراردادها و نظارت عاليه به واحد مديريت پروژه هاي بانك جهاني (PMU  ) تاسيس يافت. واحد مديريت قراردادها (CMU)  به صورت مشاور، خدماتي را به دستگاههاي اجرايي به منظور انجام دقيق و مؤثر زيرپروژه ها، تداركات كالاها و فعاليت هاي عمراني در قالب مناقصه هاي رقابتي بين المللي و مناقصه هاي رقابتي داخلي و ساير روش هاي مندرج در موافقتنامه هاي وام ارائه مي دهد. همچنين CMU همكاري نزديكي را با دستگاههاي اجرايي به منظور اطمينان از منطبق شدن اقدامات آنها بادستورالعمل و مقررات بانك جهاني در كليه مراحل فعاليت هاي تداركاتي داشته است. در اين خصوص پس از ارايه خلاصه مسئوليتها ، اهداف و فعاليتهاي بنياد مسكن و سازمانها و شركتهاي زير مجموعه با توجه ويژه، به ساختارو فعاليت هاي واحد مديريت قراردادها (CMU )پرداخته خواهد شد.     

 

2- بنياد مسكن انقلاب اسلامي

بنيـاد مسكن انقـلاب اسلامي در بيست و پنجم ارديبهشت ماه 1358جهت تأمين مسكن اقشار كم درآمد فعاليت خود را آغاز كرد. رياست بنياد مسكن توسط يك شوراي مركزي تعيين مي شود و پنج معاونت زير نظر آن مي باشد كه عبارتند از:

1.       معاونت اقتصادي و برنامه ريزي

2.       معاونت امور بازسازي و مسكن روستايي

3.       معاونت امور مسكن شهري

4.       معاونت پشتيباني و امور هماهنگي استانها

5.       معاونت عمران روستايي

طبق اساسنامه آن اهداف اصلي بنياد مسكن به قرار ذيل مي باشد:

·          مطالعه ، ارزيابي و تعين نيازهاي مسكن.

·          جمع آوري اطلاعات در خصوص محرومين روستايي و شهري و آماده كردن راهكارهايي(وسايلي) براي اجراي برنامه ها با همكاري مردم و سازمانهاي دولتي گوناگون.

·          آماده سازي طرح براي واحدها و مجتمع هاي مسكوني ارزان قيمت ، و اجراي آنها با مشاركت مردم و همكاري سازمانهاي مرتبط در مناطق شهري و روستايي.

·          كمك رساني از طريق تهيه و توزيع مصالح ساختماني بوسيله توليد و خريد.

·          نظارت بر پرداخت و مخارج وامهاي مسكن روستايي و شهري با بهره كم و بلاعوض از طريق سيستم بانكي كشور.

·          تهيه و اجراي طرح هادي و بهسازي روستاها با مشاركت روستاييان و همكاري سازمانهاي مرتبط.

·          بازسازي و بهسازي دو ميليون واحد مسكوني طبق برنامه توسعه ملي چهارم و پنجم طي دوره ده ساله.

·          تهيه و ارايه سياستهاي ضروري، طرحها (برنامه ها) اجرا و نظارت بازسازي مناطق آسيب ديده از سوانح با مشاركت مردم و همكاري با سازمانهاي دولتي مرتبط.

 

3- بنياد مسكن وسازمانها/ شركتها ي عملياتي آن

بنياد مسكن يك دفتر مركزي در پايتخت (تهران) و 30 شعبه در مراكز استانها و بيش از 160 شعبه فرعي در سطح شهرستانها دارد. به علاوه، 6 سازمان اجرايي نيز عملاً به منظور انجام مسئوليت ويژه بنياد مسكن در رابطه با توسعه مسكن اقشار كم درآمد و بازسازي مناطق آسيب ديده از سوانح  تأسيس شده اند. اين سازمانها به شرح زير مي باشند:

 

·          سازمان بنياد بتن ايران

اين نهاد از بدو تأسيس در كنار فعاليت هاي خانه سازي، كارگاه هاي توليد مصالح ساختماني را به صورت واحدهاي پراكنده صرفاً براي تهيه و تأمين مصالح ساختماني با كيفيت منا سب و استانداردهاي بين المللي ، قابل دسترس و ارزان قيمت چنانچه بيش 50 كارخانه توليد مصالح مختلف در ايران دارا مي باشد ، از قبيل بتن، آجر، شن و ماسه و همچنين با مشاركت شركت هاي خصوصي ديگر ساخت و توليد ساندويچ پانل را به عهده دارند.

 

·          شركت سازمان توسعه مسكن ايران

در راستاي سياستهاي دولت و در جهت توسعه و گسترش توليد انبوه مسكن سازمان توسعه مسكن ايران به عنوان بازوي تخصصـي و اجـرايي بنيـاد مسكن انقلاب اسلامي ايجاد گرديد و هم اكنون داراي 13 شركت وابسته در سراسر كشور مي باشد.

·          شركت سامان محيط

شركت سامان محيط با استفاده از تكنولوژي مناسب و نيروهاي متخصص در فعاليت هاي عمراني- ملي با حضور در عرصه سازندگي و اجراي پروژه هاي متعدد عمراني از قبيل آماده سازي، احداث سدهاي خاكي و راه سازي طي سالهاي فعاليت خود توانسته ضمن كمك به عمران و آباداني كشور، به عنوان يك واحد پشتيباني فني و مهندسي براي فعاليتهاي اجرايي بنياد مسكن، خصوصاً در امر بازسازي مناطق آسيب ديده از سوانح و با اولويت رفع نيازهاي طرحهاي عمراني، ارائه خدمات مورد نياز دستگاههاي اجرايي و انجام عمليات ترابري و حمل و نقل فعاليتهاي خود را برنامه ريزي و اجرا نموده است. در اين راستا جهت بهره گيري از امكانات در اختيار اين سازمان، از ناوگان750 دستگاهي ماشين آلات سنگين و نيمه سنگين و سبك استفاده بهينه به عمل آمده است.

·          شركت ايجاد محيط

در راستاي سياستهاي عمومي بنياد مسكن اين شركت  در زمينه اداره بنگاههاي اقتصادي و انجام بخشي از اهداف و وظايف مربوط توسط اين قبيل واحدها، شركت ايجاد محيط وظيفه ساخت و ساز در مناطق شهري از قبيل مجتمع هاي اداري ، تجاري ، مسكوني و پروژه هاي زيست محيطي را با هدف سودآوري به عهده دارد.

·          مركز پژوهش و مطالعات سوانح طبيعي

مركز پژوهش و مطالعات سوانح طبيعي يك مركز تحقيقاتي است كه پس از وقوع زلزله ويرانگر سال 1369 در استانهاي گيلان و زنجان با مشاركت دفتر عمران سازمان ملل متحد (UNDP)، به منظور انجام پروژه هاي مطالعاتي مشترك در سطوح ملي و كشورهاي منطقه جهت مقابله با سوانح طبيعي و به منظور كاهش آثار بلاياي طبيعي در شهرها و روستاهاي كشور  آغاز به كار كرد  و در دوره زماني 1371 -1369 تعداد زيادي مطالعات تحقيقاتي با همكاري بيش از   300ايراني  و  30محقق و متخصص خارجي در موضوعات علمي و سطوح گوناگون در رابطه با مسائل مختلف زلزله 1369 شمال ايران انجام دادند. مطالعات در قالب 41 پروژه انجام گرديد و تماماً به زبانهاي فارسي و انگليسي به چاپ رسيده است.

 

·          واحد مديريت قراردادها (CMU (

اين واحد به منظور ارايه خدمات مشاوره به واحد مديريت پروژه  در زمينه امور قراردادها و نظارت عاليه پروژه هايي كه از تسهيلات وام بانك جهاني استفاده مي كنند تاسيس گرديد و به طور كامل در ذيل توضيح داده خواهد شد.

 

5-پروژه هاي اجرايي از طريق تسهيلات وام­هاي بين المللي و تأسيس واحد مديريت قراردادها (Contract Management Unit):

 

همانگونه كه در بالا گفته شد ، مسئوليت بازسازي مناطق آسيب ديده پس از بلاياي طبيعي به عهده بنياد مسكن واگذار شده كه در اين رابطه  بازسازي مناطق آسيب ديده كه از تسهيلات وام بانك جهاني استفاده  شده از قرارذيل مي باشد:

الف)      متعاقب زلزله گيلان/ زنجان در31 خرداد ماه 1369 كه بيش از 3000 روستا و 15 شهر را ويران نمود، بنياد مسكن متولي اصلي بازسازي روستاها اعلام گرديد كه بخشي از هزينه بازسازي از طريق تسهيلات وام بانك جهاني به مبلغ250 ميليون دلار تأمين گرديد.

ب)       پس از زلزله ارديبهشت  1381 استان  كرمانشاه و تير ماه   1381استانهاي  قزوين، زنجان و همدان با 2/6 ريشتر باعث232  كشته و 1466 مجروح و 40727 واحد مسكوني آسيب گرديد   ، هزينه كل پروژه پيشنهادي براي بازسازي به مبلغ 275 ميليون دلار آمريكا برآورد گرديد كه شامل ساختمانهاي تخريب شده ، از دست دادن وسايل و تجهيزات زندگي و تجاري ساكنين ، همچنين آسيب زيـرساختارهاي اجتماعي ، عمـومي  و اقتصادي بوده است. بـر اين اسـاس  پروژه هاي پيشنهادي 225 ميليون دلار برآورد گرديد كه از اين مبلغ 180 ميليون دلار توسط بانك بين المللي بازسازي و توسعه (بانك جهاني) و 45 ميليون دلار از منابع داخلي تأمين گرديد. براساس موافقتنامه وام، مسئوليت بازسازي مسكن مستقيماً توسط بنياد مسكن قرار گرفت،و اين بنياد، واحد مديريت قراردادها (CMU ) را به منظور اجراي پروژه هاي فرعي و تسهيل در كار بازسازي، در سال 1381 تأسيس نمود.

ج)       تجربه مشابهي نيز در زمينه مديريت وام هاي بين المللي براي بازسازي مناطق زلزله زده بم وجود دارد. هزينه كل پروژه هاي پيشنهادي جهت باز سازي به مبلغ 235 ميليون دلار برآورد گرديد كه 220 ميليون دلار از تسهيلات وام بانك جهاني تأمين مي گردد.

  البته مسئوليت اصلي واحد مديريت قراردادها (CMU) انجام فعاليت هاي مرتبط با مديريت قراردادها در زمينه تداركات كار، كالا و خدمات مشاوره، براساس دستورالعمل هاي بانك جهاني مي باشد و محدوده عملياتي واحد مديريت قراردادها (CMU) اجراي بخشهاي مختلف  از طريق مناقصات بين‌المللي (ICB) و مناقصات ملي (NCB) وساير روشهاي ويژه كه در توافق‌نامه‌هاي اعطاي وام عنوان شده است، كار تدارك مناقصه كالاها (Goods) ، كارها (Works) و مشاورين (Consultants) را با پيروي از روشهاي بانك جهاني به شرح ذيل به عهده مي‌گيرد:

·          خدمات مشاوره اي در خصوص تدارك درج آگهي ها ملي و بين المللي

·     ارائه مشاوره در خصوص شيوه تداركات كالا و كار (شامل مناقصه هاي كوچك، مناقصات ملي، مناقصات بين المللي ) و انتخاب مشاور(مطالعه، نظارت و….) در راستاي مفاد توافقنامه وام.

·       ارائه خدمات مشاوره اي جهت تهيه برنامه هاي زمان بندي تداركات (procurement plan).

·     بازنگري مشخصات و مدارك فني به منظور شفاف سازي مناقصات با در نظر گرفتن جنبه هاي اقتصادي، اجتماعي و زيست محيطي طبق مقررات بانك جهاني.

·     ارائه خدمات مشاوره اي در خصوص تهيه اسناد مناقصه به طوري كه با الزامات بانك جهاني منطبق و هماهنگ باشند و ايجاد تغييرات مناسب در آنها متناسب با نياز پروژه.

·       نظارت بر بازگشائي و ارزيابي مناقصات طبق مقررات بانك جهاني.

·       ارائه خدمات مشاوره اي در تنظيم فرمهاي مربوطه براي نهايي سازي قرارداد با پيمانكاران، فروشندگان كالا و مشاوران.

·       برگزاري دوره هاي آموزشي در ارتباط با جنبه هاي اجرايي پروژه به ويژه ارتباطشان با شرايط و ضوابط بانك از نظر تدارك كالا ، كار و مشاوره.

·       نظارت عاليه بر فعاليت هاي مرتبط با پروژه براي كسب اطمينان از تطابق آنها با دامنه معين شده كار در هر قرارداد و تطابق آنها با برنامه تداركاتي و مقايسه پيشرفت فيزيكي و مالي كار بر اساس فهرست مقادير و مسئوليتهاي قراردادي پيمانكاران.

·       ارائه گزارش ماهانه مطابق با برنامه هاي زمان بندي تداركات( (procurement plan

خدمات مرتبط ديگر

·          مشاوره به دستگاه هاي اجرايي در خصوص انتخاب زير پروژه ها  با در نظر گرفتن توجيه اقتصادي و معيارهاي درج شده در موافقت نامه في مابين بانك جهاني و دولت جمهوري اسلامي ايران.

·          الزامات منطبق شدن با سياستهاي حفاظتي بانك جهاني:

در اين زمينه CMU به دستگاه هاي اجرايي و پيمانكاران با در نظر داشتن سياستهاي حفاظتي بانك جهاني در خصوص مسائل اجتماعي و زيست محيطي در اجراي فعاليت هاي مرتبط به پروژه.

  

-  تجارب اخير بنياد مسكن از طريق واحد مديريت قراردادها در ارتباط با همكاري با بانك جهاني

توضيحاً اين واحد به طور مستقيم زير نظر بنياد مسكن انقلاب اسلامي فعاليت نموده و طي قراردادي  با وزارت كشور به عنوان مشاور امور قراردادهاي پروژه بازسازي مناطق زلزله زده (EERP) شمالغرب كشور كه از تسهيلات وام بانك جهاني و دولت جمهوري اسلامي تامين مالي گرديد را به عهده داشته است.

پروژه هايي كه از تسهيلات وام بانك جهاني توسط واحد مديريت قراردادها (CMU) انجام مي گيرد به طور خلاصه به قرار زير مي باشد:

1-3-     بازسازي مسكن (73 ميليون دلار)

الف)  خريد مصالح ساختماني، جهت تعمير و ساخت مجدد بيش از  25000 واحد مسكوني دائمي در محل با روشهاي ساخت مقاوم در مقابل زلزله.

ب)   خريد ماشين آلات سنگين ساختماني

 

2-3-              بازسازي زيرساختهاي اجتماعي(42/27 ميليون دلار)

الف)  تعمير، بازسازي و تأمين تجهيزات براي مراكز بهداشت

ب‌)          تعمير، بازسازي و تأمين تجهيزات براي مدارس

ج‌)           مقاوم سازي مراكز خدمات عمومي اورژانسي و ساختمان هاي عمومي بسيار مهم

د‌)            تسهيلات ورزشي

ه‌)            كتابخانه هاي عمومي

و‌)            ميراث فرهنگي

ز‌)             ساخت ايستگاههاي جديد آتش نشاني

 

 

 

3-3-              بازسازي زيرساختهاي عمومي (67/71 ميليون دلار)

اين زير مجموعه ساخت مجدد و تعمير زيرساختهاي عمومي آسيب ديده از قبيل:

- شبكه هاي آبرساني،فاضلاب و برق رساني

- بهسازي روستايي و بهسازي شهري

- راه هاي روستايي و اصلي

4-3-              بازسازي اقتصادي (63/33 ميليون دلار)

به منظور حمايت و پشتيباني از بازسازي اقتصادي در مناطق آسيب ديده مؤلفه اي پيشنهاد شده است تا            سرمايه گذاري ها در استانهاي آسيب ديده در اثر وقوع زمين لرزه جهت انجام فعاليتهاي اقتصادي و تقويت پايه توسعه اقتصادي محلي را تأمين مالي نمايد. هدف اين بخش تقويت توسعه اقتصادي زيربنايي منطقه اي (محلي) و كاهش دادن آسيب پذيري در سوانح طبيعي با ساماندهي بهتر وضعيت مردم است. از قبيل:

-  مجتمع دامپروري

-  سيستمهاي آبياري كشاورزي،استخرهاي ذخيره اب

-  انبارهاي سرد سيب زميني براي توليدات كشاورزي

 

   براي پروژه هاي فوق الذكر، CMU اقدامات زير را انجام داده است:

الف)  ارائه خدمات مشاوره اي به ادارات امور استاني و ساير مؤسسات مرتبط با فرايند تداركات به منظور حصول اطمينان از انطباق اقدامات در راستاي دستورالعمل هاي بانك جهاني و اجراي به موقع كليه مراحل تداركات بويژه در زمينه آگهي مناقصه، تهيه اسناد مناقصه و گزارش ارزيابي

ب‌)   تضمين انطباق عمليات با قيود فيزيكي و قراردادي

ج‌)   تضمين انطباق عمليات با اصول حفاظت اجتماعي و زيست محيطي

 

CMU به صورت مشاور، خدماتي را به دستگاههاي اجرايي به منظور انجام دقيق و مؤثر زيرپروژه ها، تداركات كالاها و فعاليت هاي عمراني در قالب مناقصه هاي رقابتي بين المللي و مناقصه هاي رقابتي داخلي و ساير روش هاي مندرج در موافقتنامه هاي وام ارائه مي دهد.CMU همچنين همكاري نزديكي را با دستگاههاي اجرايي به منظور اطمينان از منطبق شدن اقدامات آنها با مقررات بانك جهاني در كليه مراحل فعاليت هاي تداركاتي در زمينه انتخاب مشاور و استفاده از خدمات مشاوره اي اجرايي طبق نظر كارفرما انجام مي دهد:

·          برگزاري دوره هاي آموزشي عمليات اجرايي براي دستگاههاي مربوطه

·       كنترل عمومي و نظارت بر اجراي فعاليت هاي مربوط به پروژه براي اطمينان از آنكه در حيطه مقررات قرارداد و طرح تداركات و كنترل پروژه باشند و همچنين تهيه گزارش ماهانه

·       تهيه و ارائه گزارش پيشرفت كار سه ماهانه در زمينه فعاليت ها و پايان عمليات مندرج در بخش شرح فعاليت هاي قرارداد. اين گزارش بايد به طور مفصل براي كليه عمليات پايان يافته در قالب فرم هاي ويژه وام گيرنده تكميل گردد.

 

 

4- ساختار و تواناييهاي CMU

فعاليت هاي CMU هماهنگ و يكپارچه شده با فعاليت هايي است كه در قالب ساختار كنوني بنياد مسكن و شعب منطقه اي آن انجام مي گردد. ساختار به روز شدهCMU بر طبق شرح فعاليت هاي كاري كه قبلاً بيان شد شكل گرفته است. وظايف اصلي عبارتند از:

-          برنامه ريزي، هماهنگي و گزارش دهي

-          تداركات

-          مديريت فني و قراردادي توسط كاركنان دفتر مركزي و شعب استاني

-          فعاليت هاي پشتيباني

 

تعدادي از كاركنان كليدي CMU در كارگاه هاي آموزشي بانك جهاني در زمينه تداركات كالا، كار و انتخاب مشاور، در محل مركز آموزش سازمان ملل متحد (ILO) آموزش ديده اند.

علاوه بر ارائه خدمات پشتيباني مستمر به گروه پروژه بانك جهاني و آموزش ضمن كار در زمينه انجام فعاليت هاي مختلف آن پروژه، CMU يا استخدام يك مشاور بين المللي تداركات جهت آموزش كاركنان اين واحد در زمينه امور تداركات و مسائل مربوطه بطور موردي اقدام نموده است.

همچنين CMU فعاليت هاي آموزشي خود را در سطح استانهاي چهارگانه پروژه مذكور به منظور تقويت مهارت كاركنان در انجام فعاليت هاي مشخص تداركات كالا، كار و خدمات مشاوره اي در قالب دستورالعمل هاي بانك جهاني توسعه داده است و معاونين اين واحد تعدادي كارگاه هاي آموزشي براي افرادي كه در پروژه هاي ديگر بانك جهاني مشغول هستند جهت بالا بردن ظرفيت آنان در خصوص امور قراردادها و نظارت عاليه پروژه هاي فرعي  با در نظر داشتن ضوابط و مقررات بانك جهاني برگزار نموده است. اين واحد تجربيات كافي و همچنين اگاهي لازم از مشكلات عديده پروژه هاي بانك جهاني و مخصوصاً در ايران را دارا مي باشد كه مي تواند در جهت بهينه شدن روند اجرايي پروژه و جذب سريع وام، خدمات مشاوره اي فوق الذكر را به طور كامل ارائه نمايد.

 بـر اين اساس، CMU ظرفيت و توانايي تأمين جنبه هاي مختلف خدمات مشاوره تداركات براي پروژه هاي مختلفي كه بودجه آنها توسط بانك جهاني ويا سازمانهاي بين المللي ديگر تأمين مي شود را دارا مي باشد. بطوريكه در تاريخ 24/2/85 بازديدي توسط معاون محترم وزير اقتصاد و دارايي و رييس كل سازمان سرمايـه گذاري و كمك هاي اقتصادي و فني ايران از واحد مديريت قراردادها(CMU) نشانگر آن مي باشد.

      با توجه به فعاليت هاي CMU در پروژه  بازسازي مناطق زلزله زده (EERP)  كه از محل اعتبارات بانك جهاني تأمين مالي شده است و عملكرد مثبت اين واحد و ضرورت استفاده از اين واحد و واحدهاي مشاوره اي مشابه براي پيشبرد بهتر پروژه هاي بانك جهاني در ايران، جناب آقاي دكتر خزاعي معاون محترم وزير اقتصاد و رئيس كل سازمان سرمايه گذاري و كمك هاي  اقتصادي و فني ايران به همراه مديران عالي رتبه وزارت اقتصاد و دارايي آقايان دكتر بيگدلي قائم مقام سازمان سرمايه گذاري ايران، دكتر قضاوي مدير كل دفتر وام ها و پاكباز مدير كل نظارت بر وام هاي خارجي، ضمن بازديد از واحد مديريت قرادادهاي پروژه بانك جهاني (CMU مركز )  اين واحد را مورد تشويق قرار داده و با نيروها و نحوه عملكرد اين واحد در پروژه هاي بانك جهاني آشنا شدند. در اين جلسه آخرين گزارش ماموريت كارشناسان بانك جهاني كه در آن از كيفيت بالاي عملكرد CMU و ارايه راهكارهاي فني براي ساخت هر چه مقاوم تر ابنيه تقدير شده بود، مطرح شد.